Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı (JİTEM) ile bağlı “Bıçak Timleri”nin 1990’lı yıllardaki yasa dışı faaliyetleri, faili meçhul cinayetlerdeki rolleri ve rant çarkı tanık ifadeleri ile soruşturma dosyalarıyla gündeme gelmişti. Resmî makamlarca varlığı uzun yıllar reddedilen, ancak sonrasında yargı kararları ve belgelerle teyit edilen yapının Doğu ve Güneydoğu’daki faaliyetleri tüm hatlarıyla ortaya konuldu.

JİTEM’in Kuruluş Süreci ve Gayriresmî Faaliyetleri

1984 yılında PKK’nın Eruh ve Şemdinli baskınlarıyla başlayan eylemlerine karşı klasik askeri yöntemlerin yetersiz kalması üzerine yeni bir yapılanmaya gidildi. Jandarma Genel Komutanlığı üst yönetiminin onayı ve dönemin İçişleri Bakanı Yıldırım Akbulut’un imzasıyla Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı (JİTEM) kuruldu.

Yapının başına bölgeyi iyi tanıyan ve Kürtçe bilen Binbaşı Arif Doğan getirildi. Resmî söylemde Jandarma İstihbarat Başkanlığı’na bağlı olarak terörle mücadele ve istihbarat toplama amacıyla kurulan örgüt; Mardin, Silopi ve Batman’dan başlayarak kısa sürede İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbakır, Samsun ve Erzurum’a kadar geniş bir ağ kurdu. Ancak zamanla faaliyetlerinin boyutu resmi kayıtların dışına çıkarak kontrolsüz bir güce dönüştü.

“Bıçak Timleri” ve Şantaj Çarkı

Soruşturma detayları ve tanık beyanlarına göre, Mardin ve ilçelerinde dönemin Kızıltepe İlçe Jandarma Komutanı Hasan Atilla Uğur tarafından kurulan “Bıçak Timi” gibi birimler ilk aşamada terörle mücadele amacıyla sahaya indi. Ancak bu yapılar kısa sürede bölgede haraç ve rant çetesine dönüştü.

İtirafçı ve tanık ifadelerinde yer alan detaylara göre, gözaltına alınan PKK itirafçıları baskı altına alınarak ifadelerine bölgedeki varlıklı kişilerin, ağaların ve iş insanlarının isimleri zorla ekletildi. Suç isnad edilen bu kişiler gece operasyonlarıyla toplanarak ailelerinden 10 ile 30 milyar lira arasında değişen yüksek miktarlarda fidyeler istendi. Parayı ödeyenler serbest bırakılırken, ödeyemeyenler ağır işkencelere ve infazlara maruz bırakıldı.

Kör Kuyular, İşkenceler ve Faili Meçhul Cinayetler

JİTEM ve bağlı timlerin karıştığı iddia edilen en vahim olaylardan biri de işkence ve infaz merkezleri oldu. Kızıltepe’ye bağlı Katarlı köyü gibi boşaltılan yerleşim yerlerindeki kör kuyuların infaz alanı olarak kullanıldığı kaydedildi. İstenen fidyeyi ödeyemeyen ya da hedefe konulan kişilerin işkence edildikten sonra bu kör kuyulara atıldığı ve üzerlerinin gübreyle kapatıldığı tanıklıklara yansıdı.

Türkiye İnsan Hakları Derneği ve uluslararası insan hakları örgütlerinin raporlarına göre 1990’lı yıllarda yüzlerce kişi evlerinden alınarak kaybedildi veya yol kenarlarında kurşunlanmış halde bulundu. Taksim Meydanı’nda her cumartesi toplanan Cumartesi Anneleri de yakınlarının JİTEM tarafından kaçırılarak katledildiğini dile getirmeye devam ediyor.

Alay Komutanı Rıdvan Özden Suikastı ve Kaçakçılık Ağı

Mardin İl Jandarma Alay Komutanı Rıdvan Özden’in şüpheli ölümü de JİTEM dosyalarındaki en kritik başlıklardan birini oluşturuyor. Özden’in, Habur Sınır Kapısı’ndaki uyuşturucu ticareti ile Suriye’den yürütülen silah kaçakçılığının üzerine gittiği, JİTEM mensupları ile terör örgütü arasındaki karanlık rant ilişkisini deşifre etmek üzereyken suikasta uğradığı ve resmi aracının tarandığı ifade ediliyor.

Tanıklar, Diyarbakır Emniyet Müdürü Gaffar Okkan suikastının ve Fırat’ın doğusundaki uyuşturucu/kaçakçılık ağlarının tam olarak aydınlatılması durumunda, tüm faili meçhul cinayetlerin ve derin yapıların terör örgütüyle olan karanlık bağlarının ortaya çıkacağını savunuyor.

Ergenekon Soruşturması ve Cezasızlık Süreci

Devlet kademeleri uzun yıllar “Böyle bir yapı yok” söylemini sürdürse de, 2009 yılında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı açtığı soruşturmada JİTEM’in varlığını resmî belgelerle teyit etti. 2011 yılında ise Ergenekon soruşturması kapsamında emekli Tuğgeneral Arif Doğan tutuklandı; savcılık iddianamesinde JİTEM, Ergenekon yapılanmasının 1990’lardaki atası ve yasa dışı örgütlenme geleneği olarak nitelendirildi.

Ancak somut belgelere, itirafçı beyanlarına ve dava dosyalarına rağmen Musa Anter davası dahil pek çok yargı süreci zamanaşımı, sanıkların yaşamını yitirmesi ve delillerin karartılması gibi gerekçelerle sonuçsuz kaldı. Mağdur aileleri ve insan hakları savunucuları bu durumu bir “cezasızlık politikası” olarak değerlendirirken, dosyalar faili meçhul kalan yüzlerce insan hikayesiyle varlığını koruyor.